گزارش*تبریز، لرزان روی گسل های تاریخی | پایگاه سازه خبر
چهارشنبه, ۸ بهمن , ۱۳۹۹ | Wednesday, 27 January , 2021
شناسه خبر:37929    ۲۵ آذر ۱۳۹۹ - ۹:۲۳
گزارش
تبریز، لرزان روی گسل های تاریخی

ساخت و ساز و شهرک سازی بدون برنامه و مطالعات لازم روی گسل در کلانشهر تبریز در صورت وقوع زمین لرزه فاجعه جبران ناپذیری را رقم خواهد زد.

به گزارش سازه خبر،گسل تبریز یکی از ساختارهای خطی ایران است که درطول ۱۰۰ کیلومتری از کوههای میشو (در غرب) تا بستان آباد (در شرق) قابل ردیابی است. روند عمومی آن در شمال ۱۱۵ درجه شرق و شیب آن قائم است. بخش جنوبی این گسل (دشت تبریز- صوفیان) حدود ۴۰ متر فرو افتاده، ولی به خوبی از مقایسه کوههای مورو و میشو به یک جابجایی راستگرد اعتقاد دارد.

در نسخ تاریخی آمده است تبریز در سال ۸۵۸ میلادی یکی از شهرهای کوچک آذربایجان بود که در این سال نخستین زمین‌لرزهٔ هولناک و بسیار شدید این شهر را با خاک یکسان کرد که پس از آن به ترتیب در سال های ۱۰۴۲-۱۱۳۴-۱۲۷۲-۱۶۴۱-۱۶۵۰-۱۷۲۱-۱۷۷۴-۱۷۸۰ میلادی زمین لرزهای بزرگی نیز رخ داد.

آخرین زلزله هولناک در شب جمعه ۸ ژانویهٔ ۱۷۸۰ میلادی با بزرگی ۷.۷ ریشتر رخ داد و تبریز را تقریبا تماما ویران کرد.آمار کشته‌شدگان در این زمین‌لرزه را گوناگون نوشته‌اند، به‌طوری که برخی از برآورد‌ها تعداد کشته‌شدگان را تا بیش از ۲۰۰ هزار نفر دانسته‌اند.  شدت زمین لرزه به حدی بوده است که تا ۷۰۰ کیلومتر آن سوتر در ترکیه نیز احساس شده است. گفته می شود پس‌لرزه ها فراوان بوده و به مدت سه یا چهار سال پس از زمین‌لرزه و شاید هم برای مدتی طولاتی‌تر، در فواصل کوتاه از یکدیگر حس می‌ شد. تمامی این موارد ذکر شد تا تاکید و یادآوری شود که تبریز در منطقه ای کاملا لرزه خیز قرار گرفته است.

به گفته مدیر کل راه و شهرسازی استان آذربایجان شرقی، تبریز دارای ۶ گسل اصلی است و در حريم این گسل ها ۱۶ هزار و ۴۲ واحد مسکونی، ۱۴ ساختمان دولتی، ۲ مرکز ارتباطات و مخابرات، یک ایستگاه آتش نشانی، ۲۸ انبار، ۴۳ بازار سنتی، ۲ هزار و ۹۰۷ مرکز تجاری و خدماتی، یک مرکز بهداشتی، ۲ بیمارستان، ۲۱ مرکز درمانی، ۳ پادگان ۲۳ ایستگاه پمپ بنزین و ۳۱ باب تاسیسات شهری احداث شده است.در این حریم ۱۵ باب تاسیسات ورزشی، چهار مرکز تفریحی و گردشگری، ۶۰۲ واحد صنعتی، ۹۷ واحد حمل و نقل و انبارداری، ۲۶ مدرسه، ۲ دانشگاه، پنج مرکز آموزشی، چهار مرکز فرهنگی هنری و ۴۴ مرکز تاریخی و مذهبی قرار دارد. در مجموع ۱۹ هزار و ۹۰۷ ساختمان در داخل حریم گسل‌های اصلی تبریز ساخته شده‌اند که ۷۵ درصد مسکونی هستند.

کارشناسان هشدار می دهند که چرخه زمانی وقوع زمین لرزه در تبریز ۲۳۰ تا ۲۵۰ سال بوده و با توجه به اینکه آخرین زمین لرزه ویرانگر نیز به سال ۱۷۸۰ میلادی-۱۱۵۸ شمسی رخ داده است، اتخاذ تدابیر و تصمیم های کارشناسی و عملگرایانه در ارتباط با موضوع زمین لرزه جدیت بیشتری می طلبد.

برخی کارشناسان اعتقاد دارند که هیچ سازه ای در برابر گسل تبریز نمی تواند مقاوت کند و اشتباهی که از چندین سال قبل رخ داده امروزه نیز ادامه دارد و روز به روز ساخت و ساز در این مناطق افزایش می یابد. برخی نیز معتقد هستند باید ساخت و ساز روی گسل های تبریز متوقف شده و کلیه ساکنین منطقه تخلیه شوند و عده ای نیز بر این باورند که امروزه امکان نجات از خطر زلزله در مناطقی که در حریم گسل ساخته شده است، تقریبا غیرممکن است و با توجه به آمار بالای ساخت و ساز نمی توان این مناطق را تخلیه کرد. ولی به هر حال هر گسلی بستگی به شرایط محلی ضوابط ساخت و ساز خودش را دارد و مطالعه گسل ها در این خصوص و مقاوم سازی منازل و شهرک ها می تواند کمک کند تا در صورت وقوع زلزله خسارات کمتری وارد شود.

چندی پیش از سوی شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران پهنه‌های گسل تهران و حریم های آنها مشخص و برای اجرا به شهرداری پایتخت ابلاغ شده است. بر این مبنا مقرر شده که بلندمرتبه سازی در نزدیکی گسل ها ممنوع شود و سایر زیرساخت های حیاتی شهر نیز از این پهنه ها دور شوند که اقدامی درخور توجه بوده که قابلیت اجرایی در کلانشهر تبریز را نیز دارد.

در ایالت کالیفرنیا آمریکا نیز قانونی تحت عنوان  AP (مطالعات ویژه منطقه زلزله ای آلکویست پیئرلو) در تاریخ  ۲۲ دسامبر ۱۹۷۲ امضا شده؛ این قانون بعد از زلزله مهیب سال ۱۹۷۱ و پس از دستور ریگان رئیس جمهور آمریکا تدوین شده است.

این قانون سه مولفه اصلی دارد:۱ – این سازمان آژانس تحقیقات زمین شناسی کالیفرنیا را به منظور جمع آوری نقشه های دقیق آثار سطح گسل های فعال شناخته شده هدایت می کند.   ۲- به صاحبان ملک (یا نمایندگان املاک و مستغلات) که صاحب ملک می باشند  به صورت رسمی و قانونی اطلاع می دهد که اموالشان درون مناطق تعریف شده زلزله خیز  قرار دارد یا خیر ۳- این قانون این ساخت خانه های جدید را در مناطق نزدیک گسل ممنوع می کند مگر اینکه تحقیقات جامع زمین شناختی نشان دهد که خطا به ساختار پیشنهادی آسیب نمی رساند. بر اساس این قانون ساختمان هایی که پیش از سال ۱۹۷۲ ساخته شده اند هنوز هم ممکن است در بالای گسل های فعال قرار گیرند و این ساختمان ها می توانند در جایی که از ابتدا ساخته شده اند، باقی بمانند، مگر اینکه تحت یک بازسازی بزرگ قرار گیرند که در آن بیش از ۵۰ درصد ساختمان ها تغییر می کنند.

و اما در خصوص گسل تبریزباید گفت به اذعان کارشناسان احتمال اینکه هیچ سازه ای تاب مقاومت در برابر گسیختگی گسل شمال تبریز را نداشته باشد وجود دارد و با این حال مشاهده می شود در شهرک هایی مانند باغمیشه، رشدیه، مزرداران، ارم و منطقه حاشیه نشین شمال تبریز که به شدت در معرض خطر زمین لرزه قرار دارند متاسفانه همچنان روند رو به رشد شهرک سازی و ساخت و ساز ادامه داشته و مسئولین ذی ربط، همچنان در مقابل واقعیت های لرزه خیزی تبریز بی تفاوت هستند و این اتفاق در حالی رخ می دهد  که در جنوب و جنوب غرب تبریز زمینه بسیار مساعد و حتی کم هزینه تری نسبت به مناطق شمالی و شمال غربی تبریز به منظور شهرک سازی و گسترش شهروجود دارد،‌ اما همچنان شاهد توسعه بسیار خطرناک این شهر در مناطق شمالی کلانشهر تبریز هستیم.

رضا اقدمی

دانشجوی مهندسی شهرسازی

     ارسال به دیگران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کلیه حقوق مادی و معنوی این وبگاه محفوظ می باشد.
کپی برداری و استفاده از منابع این پایگاه داده با ذکر منبع بلامانع می باشد.
پست الکترونیک: info@sazehpress.ir